Spis treściToggle Table of Content

Dziecko od pewnego czasu często mruga, porusza głową albo chrząka, nawet gdy nie ma kataru. Tak mogą wyglądać tiki nerwowe u dzieci, czyli krótkie, powtarzające się ruchy lub dźwięki, które pojawiają się mimowolnie. Samo mruganie czy chrząkanie może mieć też inne przyczyny. Jeśli objawy się nasilają, powodują ból albo utrudniają dziecku naukę, zabawę lub kontakty z rówieśnikami, zacznij od rozmowy z pediatrą. [1, 2]

Jak wyglądają tiki nerwowe u dzieci?

Tiki ruchowe mogą wyglądać jak szybkie mruganie, marszczenie nosa, wzruszanie ramionami albo krótkie ruchy głową. Tiki głosowe, nazywane też wokalnymi, to między innymi powtarzające się chrząkanie, pociąganie nosem lub wydawanie krótkich dźwięków. U niektórych dzieci z czasem zmienia się rodzaj tiku. Zdarza się, że mruganie ustępuje, a później pojawia się chrząkanie. [1, 5]

Niektóre dzieci czują przed tikiem napięcie albo potrzebę wykonania ruchu. Młodszym dzieciom może być trudno to zauważyć lub opisać. Zdarza się też, że dziecko na chwilę powstrzyma tik, choć kosztuje je to wysiłek. Jeżeli dziecko mruga i skarży się na pieczenie oczu albo chrząka przy przewlekłym katarze, powiedz o tym pediatrze. Takie szczegóły pomagają ocenić, czy objaw ma inne podłoże. [1]

Co warto zauważyć przy mruganiu, chrząkaniu lub ruchach głową?

Opisuj to, co rzeczywiście widzisz lub słyszysz. „Zaciska obie powieki kilka razy pod rząd” daje lekarzowi więcej informacji niż „ma tik oka”. Podobnie przy chrząkaniu warto rozróżnić krótki, powtarzalny dźwięk od kaszlu, któremu towarzyszą katar, chrypka albo ból gardła. Jeżeli dziecko odczuwa swędzenie, pieczenie lub ból, uwzględnij to w opisie. [1, 8]

Niektóre powtarzające się ruchy to stereotypie ruchowe, np. kołysanie się lub trzepotanie dłońmi. Bywają bardziej rytmiczne i dłuższe niż typowy tik. Inną możliwością są kompulsje, czyli czynności powtarzane na przykład po to, by zmniejszyć niepokój albo osiągnąć poczucie, że coś zrobiono „jak trzeba”. W praktyce te zjawiska mogą się nakładać. Jeden opis ruchu ani jedna odpowiedź dziecka zwykle nie rozstrzygają, z czym macie do czynienia. [1]

Jeśli dziecko ma ochotę o tym rozmawiać, zapytaj: „Czy zauważasz, że to się dzieje?” albo „Czy coś wtedy czujesz?”. W porządku jest też odpowiedź „nie wiem”. Młodsze dziecko może nie mieć jeszcze słów na opisanie tego, co czuje tuż przed ruchem. [1]

Skąd się biorą tiki i co może je nasilać?

Zaburzenia tikowe zwykle zaczynają się w dzieciństwie. Na ich występowanie wpływa wiele czynników, w tym predyspozycje rodzinne. Stres, zmęczenie lub ekscytacja mogą zmieniać nasilenie tików. Dziecko może mieć spokojniejszy dzień, a nazajutrz częściej wykonywać ten sam ruch. Zbieżność ze zmianą szkoły lub trudniejszym okresem sama w sobie nie pozwala ustalić przyczyny. [1, 5]

Jeśli zauważasz też trudności z koncentracją albo powtarzające się czynności, którym towarzyszy silny niepokój, wspomnij o nich podczas wizyty. ADHD i zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne mogą współwystępować z zaburzeniami tikowymi. Wsparcie warto dobierać do tego, co najbardziej utrudnia codzienność dziecku. [1, 4]

Doświadczasz trudności i potrzebujesz wsparcia? Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji.

Tiki w różnym wieku dziecka

Tiki u dzieci w wieku przedszkolnym

U przedszkolaka tiki mogą wyglądać jak częste mruganie, marszczenie nosa albo krótkie ruchy ramion. Dziecko może ich nie zauważać lub nie wiedzieć, jak o nich opowiedzieć. Jeśli ruch jest łagodny i dziecku nie przeszkadza, zwykle można go spokojnie obserwować. W przedszkolu pomocna może być krótka rozmowa z wychowawcą, jeśli ruch zwraca uwagę dorosłych lub innych dzieci. [1, 2]

Tiki u dzieci w wieku szkolnym

W szkole tiki mogą być widoczne podczas czytania na głos, pisania albo cichej pracy w klasie. Warto zapytać dziecko, co jest dla niego trudne. Jedno może potrzebować chwili przerwy podczas pisania, inne obawia się komentarzy kolegów, a jeszcze inne woli, żeby nauczyciel po prostu prowadził lekcję dalej. [2, 6]

Przykład sytuacji. Dziecko podczas sprawdzianu często porusza głową. Po lekcji mówi, że najbardziej stresowało je to, że inni patrzyli. Możesz zapytać: „Co by Ci pomogło następnym razem? Chcesz, żebym porozmawiała z wychowawcą?”. Ustalcie, co można przekazać szkole i komu.

  • Porozmawiaj z wychowawcą na osobności. Możesz powiedzieć: „Te ruchy pojawiają się mimowolnie. Proszę, żeby podczas lekcji nie zwracać na nie uwagi przy całej klasie”.
  • Dobierzcie wsparcie do trudności. Jeśli ruchy przerywają pisanie, omówcie krótką przerwę lub dodatkowy czas. Jeśli problemem są docinki, ustalcie, jak nauczyciel zareaguje i do kogo dziecko może podejść po pomoc.
  • Jeśli szkoła proponuje rozmowę z klasą, najpierw ustalcie z dzieckiem, jakie informacje chce zachować dla siebie. [2, 6]

Gdy tik przeszkadza w wykonaniu zadania. Jeśli dziecko odrywa dłoń od kartki podczas pisania, nauczyciel może ustalić z nim prosty sygnał, po którym zrobi krótką przerwę. Jeśli dziecku trudno dokończyć czytanie na głos przez chrząkanie, można uzgodnić, czy woli poczekać chwilę, czy wrócić do czytania później. Dobrze sprawdzić po kilku dniach, czy uzgodnione wsparcie faktycznie pomaga. [2, 6]

Gdy przeszkadzają reakcje klasy. Jeśli pojawiają się żarty, warto ustalić z wychowawcą konkretną reakcję na komentarze oraz sposób, w jaki dziecko może zgłosić, że sytuacja się powtarza. Możesz zapytać: „Jak zareagujemy, jeśli ktoś znowu zacznie naśladować ten dźwięk?”. Przy regularnych docinkach rozmowa z psychologiem lub pedagogiem szkolnym może pomóc skoordynować wsparcie. [2, 6]

Tiki nerwowe u nastolatków

U części młodych osób tiki z czasem słabną. U innych zmieniają nasilenie lub utrzymują się w dorosłości. Z nastolatkiem warto rozmawiać wprost o tym, co mu przeszkadza i jakiego wsparcia chce. Może zależeć mu na dyskrecji albo na tym, żeby samodzielnie wyjaśnić sytuację wybranemu nauczycielowi. Dalszy przebieg u osób starszych omawia poradnik o tikach nerwowych u dorosłych. [1, 5, 6]

Powtarzające się ruchy u niemowlęcia

Zaburzenia tikowe zwykle zaczynają się po okresie niemowlęcym. Powtarzające się ruchy lub drgania u niemowlęcia warto omówić z pediatrą, który oceni je w kontekście wieku i rozwoju. Zwróć uwagę, czy dziecko było wtedy przytomne i reagowało na otoczenie. Jeśli dziecko traci przytomność, zadzwoń pod 112. [1, 2, 7]

Jak wyciszyć tiki u dziecka?

W chwili, gdy dziecko mruga, chrząka lub porusza ramieniem, zwykle można spokojnie kontynuować rozmowę albo zabawę. Jeśli samo chce o tym mówić, wysłuchaj go i zapytaj, czy coś mu przeszkadza. Uwagę i pochwałę kieruj na wysiłek, zainteresowania i to, co jest dla niego ważne. Nie trzeba prosić dziecka, by ćwiczyło zatrzymywanie tików w domu. [2, 3, 6]

Przykład sytuacji. Przy odrabianiu lekcji dziecko częściej chrząka i mówi, że jest zmęczone. Możesz zaproponować krótką przerwę i zapytać, czy woli wrócić do zadania za chwilę. Przerwa ma ułatwić dziecku pracę i odpoczynek. Jeżeli tiki nadal się pojawiają, dziecko wciąż może korzystać z tej pomocy.

Co można zrobić w domu między konsultacjami?

Jeśli chcesz się przyjrzeć, czy zmęczenie lub określona sytuacja mają znaczenie, przez kilka dni wystarczą krótkie notatki. Zapisuj wybrane momenty, np. „po szkole, przy odrabianiu zadań, chrząkanie częstsze, ale dziecko nadal pisało”. Dopisz też, jak dziecko samo oceniało sytuację. Dzięki temu łatwiej opowiedzieć lekarzowi o przebiegu i wpływie objawu bez liczenia każdego tiku. [1, 8]

Na co dzień można zadbać o regularny odpoczynek i przerwy dostosowane do dziecka. Gdy ruchy są łagodne i nie powodują dyskomfortu, zostaw dziecku przestrzeń do zabawy i zwykłych aktywności. Na wspólnym posiłku czy spotkaniu rodzinnym wystarczy spokojna reakcja. Jeśli ktoś zwróci uwagę dziecku, możesz odpowiedzieć krótko: „To ruch, który pojawia się sam. Możemy spokojnie rozmawiać dalej”. [2, 8]

Kiedy rozmowa jest trudna. Dziecko może nie chcieć odpowiadać od razu albo poprosić, żeby o tikach nie mówić przy innych. Możesz wrócić do tematu na osobności i powiedzieć: „Jeśli kiedyś będzie Ci to przeszkadzać albo ktoś coś skomentuje, możesz mi o tym powiedzieć”. Rozmowa ma otworzyć drogę do pomocy i uwzględnić to, jak dziecko chce jej użyć. [2, 6]

Kiedy porozmawiać z pediatrą i jak wygląda ocena?

Umów wizytę, jeśli ruchy lub dźwięki się nasilają, powodują ból lub urazy, utrudniają dziecku naukę albo kontakty z rówieśnikami. Warto też porozmawiać z lekarzem, gdy trudno określić charakter objawów. Czas ich trwania jest jedną z informacji potrzebnych do oceny. Jeśli już teraz dziecko cierpi lub objawy zakłócają jego dzień, możesz zgłosić się wcześniej. [1, 2]

Przed wizytą zanotuj, kiedy objawy się zaczęły, jak wyglądają i w czym przeszkadzają. Jeśli ruch pojawia się tylko w domu, krótki film pokazany prywatnie lekarzowi może uzupełnić opis. Ocena opiera się głównie na wywiadzie i badaniu. EEG lub rezonans rozważa się wtedy, gdy obraz objawów sugeruje inną przyczynę. [1, 2]

Czego można się spodziewać podczas wizyty?

Pediatra może zapytać o kolejność pojawiania się ruchów i dźwięków, okresy osłabienia objawów, przyjmowane leki i podobne doświadczenia w rodzinie. Ważne jest także to, czy ruch jest bolesny i czy utrudnia codzienne zadania. Zależnie od wyniku oceny lekarz może zaproponować obserwację, skierować na dodatkową konsultację lub zbadać inne możliwe przyczyny dolegliwości. [1, 2]

Przy łagodnym, prostym tiku ruchowym, który nie przeszkadza dziecku, konsultacja neurologiczna zwykle nie jest potrzebna od razu. Neurolog dziecięcy może być potrzebny przy nasilonych lub nietypowych ruchach. Jeśli dziecko ma także duże trudności z koncentracją, silny lęk lub rytuały, warto omówić z pediatrą, kto może pomóc ocenić te objawy. Czasem to właśnie one są najbardziej uciążliwe. [1, 2, 4]

Jak wygląda leczenie tików u dzieci?

Przy łagodnych tikach, które dziecku nie przeszkadzają, często wystarcza obserwacja i wyjaśnienie rodzinie, jak reagować na objawy. Gdy tiki wyraźnie utrudniają funkcjonowanie, lekarz może zaproponować dalszą ocenę i omówić terapię behawioralną ukierunkowaną na tiki. Jedną z najlepiej przebadanych metod jest CBIT. Obejmuje m.in. rozpoznawanie sygnałów poprzedzających tik, ćwiczenie odpowiednio dobranej reakcji i przyglądanie się sytuacjom, w których objawy się nasilają. Metodę dopasowuje się do wieku, możliwości i potrzeb dziecka. [2, 3, 4]

Leki są jedną z opcji przy bardziej dokuczliwych tikach. O ich włączeniu i monitorowaniu decyduje lekarz po omówieniu z rodziną możliwych korzyści i działań niepożądanych. Jeśli największą trudnością są docinki w szkole, wstyd lub unikanie rówieśników, pomoc psychologiczna może równolegle skupiać się na tych doświadczeniach. [2, 3, 4]

Jak może wyglądać terapia behawioralna tików?

Specjalista najpierw pyta dziecko i rodzica, które tiki przeszkadzają najbardziej. Praca może zacząć się od jednego konkretnego ruchu, na przykład ruchu szyją, który powoduje ból. W ramach treningu odwracania nawyku (HRT) dziecko uczy się rozpoznawać moment tuż przed tikiem i ćwiczy reakcję dobraną przez terapeutę do konkretnego ruchu. CBIT rozwija te elementy m.in. o pracę nad sytuacjami i reakcjami otoczenia, które mają znaczenie dla dziecka. [3, 4]

Rola rodzica zależy od wieku i potrzeb dziecka. Może polegać na pomocy w umówionych ćwiczeniach, zmianie tego, jak domownicy reagują na tiki, albo uzgodnieniu wsparcia ze szkołą. Na spotkaniu warto zapytać, po czym poznacie, że terapia pomaga. Dla dziecka ważnym efektem może być mniejszy ból szyi albo spokojniejsze odrabianie lekcji. [3, 4]

Kiedy rozważa się leki?

Farmakoterapia może wchodzić w grę, gdy tiki powodują istotne trudności, ból lub urazy, a dostępne formy pomocy nie dają wystarczającej ulgi lub nie są odpowiednie dla dziecka. Lekarz ustala z rodziną cel leczenia i sposób sprawdzania skuteczności oraz działań niepożądanych. Pytania o suplementy i zioła również warto omówić podczas wizyty. W przytoczonych wytycznych podstawą postępowania są psychoedukacja, metody behawioralne oraz, w wybranych przypadkach, leczenie zalecone przez lekarza. [2, 3, 4]

Bezpłatna konsultacja wstępna w PsychoCare

Jeśli chcesz porozmawiać o tym, jak tiki wpływają na samopoczucie dziecka lub jakiego wsparcia potrzebujecie w domu i szkole, możesz skorzystać z bezpłatnej konsultacji wstępnej w PsychoCare. Podczas rozmowy omówimy Twoje potrzeby i pomożemy dobrać formę wsparcia psychologicznego. Rozpoznanie przyczyny ruchów lub dźwięków należy do lekarza.

Najczęstsze pytania

Jak długo trwają tiki u dzieci i czy mijają?

Tiki mogą słabnąć, wracać i zmieniać formę. U części dzieci z czasem stają się mniej dokuczliwe. Rok od pojawienia się pierwszego tiku pomaga lekarzowi różnicować zaburzenia tikowe. To kryterium diagnostyczne, a termin konsultacji zależy również od uciążliwości objawów. [1, 4, 5]

Czy samo mruganie oznacza zespół Tourette’a?

Pojedynczy tik ruchowy nie wystarcza do takiego rozpoznania. W zespole Tourette’a w przebiegu objawów występują zarówno tiki ruchowe, jak i głosowe. Lekarz bierze pod uwagę także czas trwania i możliwe inne wyjaśnienia. [1]

Dlaczego dziecko ma więcej tików w domu niż w szkole?

Nasilenie tików może się różnić w zależności od sytuacji. Niektóre dzieci chwilowo je powstrzymują wśród rówieśników, co może wymagać wysiłku. Sama różnica między domem a szkołą nie wyjaśnia, skąd biorą się tiki. Warto zapytać dziecko, jak się czuje w obu miejscach. [1, 6]

Czy dziecko z tikami może chodzić na WF i brać udział w zajęciach?

Wspólnie z dzieckiem i szkołą ustalcie, co ułatwia mu udział w zajęciach. Jeżeli konkretny ruch powoduje ból, uraz lub utrudnia bezpieczne wykonywanie ćwiczeń, omów tę sytuację z pediatrą i nauczycielem. [2, 6]

Czy podczas wizyty dziecko musi pokazać tik?

Tiki mogą akurat osłabnąć w gabinecie. Lekarz może oprzeć ocenę na opisie dziecka i opiekuna, przebiegu objawów oraz badaniu. Jeśli macie krótki film nagrany w naturalnej sytuacji i dziecko czuje się z tym komfortowo, możecie pokazać go na wizycie. [1, 8]

Bibliografia

  1. Szejko N. i wsp. European clinical guidelines for Tourette syndrome and other tic disorders – version 2.0. Part I: assessment. European Child & Adolescent Psychiatry, 2022. Publikacja
  2. National Institute for Health and Care Excellence. Suspected neurological conditions: recognition and referral. NG127, zalecenia dla dzieci, w tym rozdział 1.31. Wytyczne NICE
  3. Andrén P. i wsp. European clinical guidelines for Tourette syndrome and other tic disorders – version 2.0. Part II: psychological interventions. European Child & Adolescent Psychiatry, 2022. Publikacja
  4. Pringsheim T. i wsp. Practice guideline recommendations summary: Treatment of tics in people with Tourette syndrome and chronic tic disorders. Neurology, 2019. Wytyczne AAN
  5. Black K.J. i wsp. Course of tic disorders over the lifespan. Current Developmental Disorders Reports, 2021. Publikacja
  6. Bryńska A., Wolańczyk T. Dziecko z zaburzeniami tikowymi w szkole i przedszkolu. Ośrodek Rozwoju Edukacji, 2010. Poradnik ORE
  7. Pacjent.gov.pl. Na ratunek. Informacje o pomocy w nagłym zagrożeniu
  8. National Health Service. Tics. Materiał NHS

Umów darmową konsultację:

+48 736 00 90 90
Zapisz się online

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Masz pytania lub potrzebujesz dodatkowej pomocy?

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i Google Polityka prywatności i Warunki korzystania z serwisu.